Case Studies: UNEP ประกาศโลกกำลังเข้าสู่ ‘ล้มละลายทางน้ำ’ วงการแฟชั่นกำลังไปทิศทางไหนกัน?

Water Bankruptcy หรือภาวะ ล้มละลายทางน้ำ ฟังดูน่ากลัวใช่ไหมคะ? แต่นี่คือเรื่องจริงที่หน่วยงานระดับโลกอย่าง UNEP หรือ โครงการสิ่งแวดล้อมแห่งสหประชาชาติ ได้ออกมาเตือนเมื่อช่วงเดือนมกราคมว่า ระบบน้ำของโลกกำลังจะเสียสมดุลจนกู้กลับมาไม่ได้อีกแล้ว เพราะมนุษย์ดึงน้ำมาใช้และปล่อยมลพิษเกินขีดจำกัดที่ธรรมชาติจะฟื้นฟูได้ทัน ความเสียหายที่เกิดขึ้นจึงไม่ใช่แค่เรื่องชั่วคราว แต่มีแนวโน้มที่จะ “ย้อนกลับไม่ได้” รายงานฉบับนี้จึงเป็นเหมือนคำวินิจฉัยว่าระบบนิเวศน้ำในหลายพื้นที่กำลังพังทลายลงแล้ว

ดร. Kaveh Madani ชี้ให้เห็นว่า โลกจำเป็นต้องเลิกมองปัญหานี้เป็นเพียงวิกฤตระยะสั้น และเริ่มจัดการทรัพยากรน้ำแบบผู้ล้มละลายที่ต้องรักษาสิ่งที่เหลืออยู่ให้ได้ พร้อมทั้งแยกการเติบโตทางเศรษฐกิจออกจากการใช้ทรัพยากรน้ำอย่างสิ้นเปลือง มิฉะนั้นความเสียหายจะยิ่งรุนแรงและนำไปสู่ความขัดแย้งในสังคม

คลิป : Global Water Bankruptcy Report – United Nations

แล้วแฟชั่นจะเอายังไงต่อ?

ในฐานะอุตสาหกรรมที่ใช้น้ำสูงแทบทุกขั้นตอน ตั้งแต่ปลูกวัตถุดิบไปจนถึงฟอกย้อม แฟชั่นจึงถูกตั้งคำถามสำคัญว่า จะปรับตัวอย่างไร? เพราะนี่คือความเสี่ยงเชิงโครงสร้างที่ทำให้น้ำกลายเป็นต้นทุนที่ไม่อาจมองข้าม ในอีกด้านหนึ่ง วิกฤตนี้กำลังเร่งให้แบรนด์ที่มองการณ์ไกลเริ่ม ออกแบบระบบใหม่ ที่ใช้น้ำน้อยลงตั้งแต่ต้นทาง วันนี้เรามี 4 กรณีศึกษาที่น่าสนใจมาเล่าให้ทุกคนอ่านกันค่ะ

4 กรณีศึกษา เมื่อแฟชั่นเริ่มออกแบบระบบลดการใช้น้ำ

1. Levi Strauss & Co. บริหารน้ำให้ตรงจุด แทนการลดแบบเหมารวม

แบรนด์กางเกงยีนส์ชื่อดังที่ใครๆก็ต้องคุ้นหู เดิมแล้วอุตสหกรรมยีนส์ใช้น้ำในการผลิตเป็นจำนวนมาก ยกตัวอย่างเคสของ Levi Strauss & Co. เองจากรายงานของ BoF ได้กล่าวไว้ว่ากางเกงยีนส์ 1 ตัวของแบรนด์อาจใช้น้ำสูงถึงราว 3,800 ลิตรตลอดทั้งซัพพลายเชน ตลอด lifecycle ทั้งหมด ตั้งแต่การปลูกฝ้ายไปจนถึงการซักล้างโดยผู้บริโภค แต่แทนที่จะตั้งเป้าลดน้ำแบบเหมารวม Levi’s พัฒนาแนวคิด Contextual Water Targets ซึ่งให้ความสำคัญกับ “บริบทของพื้นที่” มากกว่าตัวเลขรวม แนวคิดนี้ตั้งอยู่บนข้อเท็จจริงที่ว่าปัญหาน้ำไม่ได้รุนแรงเท่ากันทุกแห่ง การประหยัดน้ำในพื้นที่ที่มีทรัพยากรอุดมสมบูรณ์อาจไม่ได้สร้างความเปลี่ยนแปลงมากนัก แต่ในพื้นที่ที่กำลังเผชิญภาวะขาดแคลน การลดการใช้น้ำเพียงเล็กน้อยก็สามารถสร้างผลกระทบได้อย่างมีนัยสำคัญ แบรนด์จึงจับมือกับ World Resources Institute เพื่อระบุพื้นที่เสี่ยงด้านน้ำทั่วโลก และมุ่งลดการใช้น้ำในโรงงานที่ตั้งอยู่ในพื้นที่เหล่านั้นเป็นลำดับแรก ผ่านเทคนิคอย่างการรีไซเคิลน้ำ การใช้ ozone และการพัฒนากระบวนการฟอกที่ใช้น้ำน้อยลง

2. Patagonia แก้ปัญหาตั้งแต่ต้นทางของวัตถุดิบ

Patagonia แบรนด์เสื้อผ้าและอุปกรณ์เอาท์ดอร์สัญชาติอเมริกันที่โด่งดังเรื่องความยั่งยืน เเลือกจัดการรอยเท้าทางน้ำตั้งแต่ต้นทางด้วยการใช้ ฝ้ายออร์แกนิก แทนฝ้ายดั้งเดิม โดยแบรนด์เริ่มใช้ฝ้ายออร์แกนิก 100% มาตั้งแต่ปี 1996 และต่อยอดด้วยแนวคิด Regenerative Organic เพื่อฟื้นฟูดินและรักษาสมดุลทรัพยากรน้ำในระยะยาว

3. Moreloop (ไทย) หยุดการใช้น้ำตั้งแต่ยังไม่เริ่มผลิต

มาดูเคสของไทยกันบ้างดีกว่า Moreloop แพลตฟอร์มที่ได้นำโมเดลเศรษฐกิจหมุนเวียน หรือ Circular Economy มาใช้ โดยนำผ้าค้างสต็อกหรือผ้าที่เหลือจากการผลิตคุณภาพสูงกลับมาใช้ใหม่แทนการผลิตผ้าใหม่ซึ่งเป็นหนึ่งขั้นตอนที่ใช้ทรัพยากรและน้ำสูงที่สุด แพลตฟอร์มนี้ทำหน้าที่เป็นตัวกลางเชื่อมผ้าจากโรงงานสู่นักออกแบบ ช่วยลดความจำเป็นในการผลิตใหม่และต่อยอดด้วยแนวคิด Upcycling เพื่อยืดอายุวัสดุ ทำให้การลดน้ำไม่ได้เกิดจากการใช้น้อยลง แต่เกิดจากการไม่ต้องใช้ตั้งแต่แรก

4. Colorifix ปฏิวัติการย้อมผ้าด้วยชีววิทยา

สตาร์ทอัพด้าน Biotechnology จากประเทศอังกฤษ เจ้านี้กำลังเปลี่ยนวิธีการย้อมผ้าด้วยการใช้จุลินทรีย์ผลิตเม็ดสีแทนสารเคมี สีจะถูกสร้างขึ้นและยึดติดกับเส้นใยโดยตรง ช่วยลดการใช้น้ำในกระบวนการย้อมผ้าได้สูงสุดถึง 77% และลดการใช้สารเคมีได้ถึง 80% นี่ไม่ใช่แค่การปรับปรุงกระบวนการเดิม แต่คือการออกแบบระบบใหม่ทั้งหมดที่อาจเป็นคำตอบในยุคที่น้ำมีข้อจำกัด

TFC Talks: บทสรุปสำหรับผู้ประกอบการไทย

ในวันที่น้ำกำลังกลายเป็นทรัพยากรที่มีข้อจำกัดมากขึ้น การทำแฟชั่นอาจไม่ใช่แค่เรื่องของดีไซน์หรือราคาอีกต่อไป แต่คือการตัดสินใจว่าแบรนด์ของคุณจะใช้ทรัพยากรอย่างไรในระยะยาว สำหรับผู้ประกอบการไทย การปรับตัวไม่จำเป็นต้องเริ่มจากการเปลี่ยนทั้งระบบในทันที แต่สามารถค่อยๆ ขยับใน 3 ระดับ:

1. ระยะสั้น เริ่มจากการลดการพึ่งพาการผลิตใหม่ เช่น การเลือกใช้ผ้า deadstock หรือวัสดุรีไซเคิล ซึ่งช่วยลดการใช้น้ำตั้งแต่ต้นทางโดยไม่ต้องลงทุนสูง
2. ระยะกลาง ปรับกระบวนการผลิตให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการเลือกเทคนิคที่ใช้น้ำน้อยลง หรือการหันไปใช้วัสดุและสีย้อมที่ลดผลกระทบต่อแหล่งน้ำ
3. ระยะยาว คือการยกระดับ “water footprint” ให้กลายเป็นส่วนหนึ่งของคุณค่าของแบรนด์ ไม่ใช่แค่สิ่งที่ทำเบื้องหลัง แต่เป็นสิ่งที่สื่อสารกับลูกค้าได้อย่างชัดเจนและน่าเชื่อถือ

ท้ายที่สุดแล้ว ความได้เปรียบของแบรนด์ในอนาคต อาจไม่ได้อยู่ที่ว่าใครผลิตได้มากหรือเร็วที่สุด แต่อยู่ที่ว่าใครสามารถ ออกแบบการใช้ทรัพยากรได้ฉลาดที่สุด

อ้างอิง :

• https://www.businessoffashion.com/news/sustainability/levis-looks-to-cut-denims-water-impact-where-it-most-counts/
• https://www.patagonia.com/our-footprint/cotton-for-change.html
• https://www.patagonia.com/our-footprint/hemp.html
• https://moreloop.ws
• https://www.colorifix.com/solution
• https://www.ellenmacarthurfoundation.org/circular-examples/a-safe-biobased-dyeing-process-colorifix